Dylematy integracyjne mniejszości karaimskiej

Szkic metodologiczny


Abstrakt

Historia Polski (Rzeczpospolitej Obojga Narodów) dowodzi, że możliwa jest pokojowa koegzystencja grup większościowych z mniejszościami reprezentującymi wyznania chrześcijańskie (Rusini, Ormianie, bracia czescy), różne wersje judaizmu (Karaimi, Żydzi rabiniczni) a nawet islam (Tatarzy). Koegzystencja ta przybierała różne formy. Jedni separowali się od większości, drudzy poddawali się jej wpływom w stopniu zagrażającym ich kulturowej i religijnej tożsamości, ostatni poszukiwali równowagi pomiędzy obiema skrajnościami. Każda z owych strategii pociągała za sobą wymierne koszty. Mniejszości separujące się od politycznej większości narażały się na jej wrogość. Grupy nazbyt podatne na współpracę z nią na nieuniknioną asymilację. Wreszcie konsekwencją działań polegających na wypośrodkowaniu pomiędzy jednym a drugim było osłabianie imperatywu przynależności do grupy mniejszościowej (i jej stopniowe zanikanie). Jest to przypadek Karaimów polsko-litewskich. Ich historia prowadzi do dwóch wniosków. Po pierwsze, że poszukiwaniom formuły integracyjnej dla wielokulturowej Europy powinny towarzyszyć badania dotyczące jej przeszłości. Po drugie natomiast, że podążanie drogą środka nie zawsze leży w interesie grupy mniejszościowej


Słowa kluczowe

integracja; asymilacja; separacja; historia; Karaimi

Abkowicz, Mariola (2015), Ilu jest Karaimów? Karaimi wobec Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku w Polsce i na Litwie. w: Sławomir Łodziński, Katarzyna Warmińska, Grzegorz Gudaszewski (red.), Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce w świetle Narodowego Spisu Powszechnego Ludności z 2011 roku. Warszawa, s. 284–292.

Akhiezer, Golda (2007), The Karaite Isaac ben Abraham of Troki and His Polemics against the Rabbanites. w: Chanita Goodblatt, Howard Kreisel (red.), Tradition, Heterodoxy and Religious Culture: Judaism and Christianity in the Early Modern Period. Beer Sheva: Ben-Gurion University of the Negev Press, s. 437–468.

Bairašauskaitė, Tamara (2021), Lietuvos totorių istorija. Vilnius: Lietuvos istorijos institutas.

Banaszak, Grzegorz, Jerzy Kmita (1991), Społeczno-regulacyjna koncepcja kultury. Warszawa: Instytut Kultury.

Bauman, Zygmunt (2017), Retropia. Cambridge: Polity Press Ltd.

Bauman, Zygmunt (2018), Retropia: Jak rządzi nami przeszłość?. Warszawa: PWN.

Borawski, Piotr (1986), Tatarzy w dawnej Rzeczpospolitej. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Borawski, Piotr, Aleksander Dubiński (1986), Tatarzy Polscy, dzieje, obrzędy, legendy, tradycje. Warszawa: Iskry.

Bourdieu, Pierre, Loïc J.D. Wacquant (2001), Zaproszenie do socjologii refleksyjnej. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Clifford, James (2000), Kłopoty z kulturą dwudziestowieczna etnografia, literatura i sztuka. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Dębicka, Dorota (2013), Reformy Deng Xiaopinga i ich wpływ na gospodarkę współczesnych Chin.  Pisma Humanistyczne: 9 (139–154).

Fichte, Johann Gottlieb (1808), Reden an die deutsche Nation. Berlin: Realschulbuchhandlung.

Fichte, Johann Gottlieb (1996), Zamknięte państwo handlowe i inne pisma. Warszawa: Fundacja Aletheia.

Foucault, Michel (1998), Trzeba bronić społeczeństwa: wykłady w Collège de France. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Foucault, Michel (2020), Nadzorować i karać: narodziny więzienia. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Gadamer, Hans-Georg (1993), Prawda i metoda: Zarys hermeneutyki filozoficznej. Kraków: Inter esse.

Gauss, Karl-Markus (2010), Mieszkańcy Roany odchodzą pogodnie. Wyprawy do Asyryjczyków, Cymbrów i Karaimów. Wołowiec: Czarne.

Gąsiorowski, Stefan (2020), Karaimi w Koronie i na Litwie w XV–XVIII wieku. Kraków: Wydawnictwo Austeria, wydanie 2.

Geertz, Clifford (2005), Interpretacja kultur: Wybrane eseje. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kizilov, Mikhail (2003), Ezra ben Nisan ha-Rofe of Troki (1595–1666) – A Karaite Physician in Legend and History, w: Dan Diner (red.), Leipziger Beiträge zur jüdischen Geschichte und Kultur: Band 1: 2003. Berlin, Boston: De Gruyter Saur, s. 83–103.

Kizilov, Mikhail (2015), The sons of scripture: The Karaites in Poland and Lithua­nia in the Twentieth Century. Berlin: De Gruyter.

Korolko, Mirosław, Janusz Tazbir (red.) (1980), Konfederacja warszawska 1573 roku – wielka karta polskiej tolerancji. Warszawa: Pax.

Kryczyński, Leon (1932), Pamięci Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda, – Rocznik Tatarski: 1 (1), s. 1–2.

Laurinavičius, Česlovas, Vladas Sirutavičius (2015), Koniec wojny czy nowa okupacja?, – Pamięć. pl: Biuletyn IPN 10 (43), s. 20–24, dostępne na stronie internetowej: https://www.polska1918–89.pl/pdf/koniec-wojny-czy-nowa-okupacja,4459.pdf w dniu 12.12.2020.

Mannheim, Karl (1992), Ideologia i utopia. Lublin: Test.

Pałubicka, Anna (2013), Gramatyka kultury europejskiej. Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Epigram.

PAP (17.10.2010), „Multikulti” się nie udało. – Rzeczpospolita, dostępne na stronie internetowej: http://www.rp.pl/artykul/550482.html w dniu 22.10.2010.

Papierzyńska-Turek, Mirosława (1989), Między tradycją a rzeczywistością: Państwo wobec prawosławia 1918–1939. PWN.

Pawelec, Mariusz (2010), Niepojęty świat Karaimów?. – Awazymyz 3 (28), s. 19–21, DOI: https://doi.org/10.33229/az.511

Pawluczuk, Urszula Anna (2007), Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Poznański, Kazimierz, Ekonomia jako etyka: podejście konfucjańskie. w: Elżbieta Mączyńska, Sójka Jacek (red.), Etyka i ekonomia: W stronę nowego paradygmatu. Warszawa: Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, s. 82–117.

Ricoeur, Paul (2006), Pamięć, historia, zapomnienie. Kraków: Universitas.

Rotengruber, Przemysław (2000), Ideologia, anarchia, etyka: Dyskurs ponowoczesny a dialog. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Rotengruber, Przemysław (2015), Man in the World of Values: What is Applied Cultural Studies?. – Journal of Applied Cultural Studies: 1 (1), s. 7–18.

Shapira, Dan (2021a), Forging History, – Tablet. dostępne na stronie internetowej: https://www.tabletmag.com/sections/history/articles/forging-history w dniu 31.10.2021.

Shapira, Dan (2021b), Inventing the Karaites, – Tablet. dostępne na stronie internetowej: https://www.tabletmag.com/sections/history/articles/inventing-the-karaites w dniu 31.10.2021.

Sulimowicz, Anna (2010), Klęska Austriaka pod Wilnem, – Awazymyz 3 (28), s. 17–18, DOI: https://doi.org/10.33229/az.510

Szyszman, Abraham (1932–1934), Osadnictwo karaimskie i tatarskie na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego. – Myśl Karaimska: 10 (10), s. 29–36.

Szyszman, Abraham (1935–1936), Osadnictwo karaimskie w Trokach za Wielkich Książąt Litewskich. – Myśl Karaimska: 11 (11), s. 40–68.

Szyszman, Abraham (1936), Osadnictwo karaimskie na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wilno.

Szyszman, Szymon (2005), Karaimizm: Doktryna i historia, Wrocław: Bitik.

Topolski, Jerzy (1982), Prawda i model w historiografii. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.

Tyszkiewicz, Jan (1989), Tatarzy na Litwie i w Polsce. Warszawa: PWN.

Tyszkiewicz, Jan (1997), Karaimi litewscy w czasach Witolda i sprawa przywileju datowanego rokiem 1388. – Studia Źródłoznawcze: 36, s. 45–64.

Tyszkiewicz, Jan (2012), Dzieje Karaimów w państwie polsko-litewskim do końca XV wieku i ich związki z Krymem, w: Beata Machul-Telus (red.), Karaimi, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, s. 11–24.

White, Heyden (2010), Fikcja historyczna, historia fikcjonalna i rzeczywistość historyczna, w:, Proza historyczna. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.

Witkowski, Rafał (2017), Z dziejów karaimów w Wielkim Księstwie Litewskim: uwagi krytyczne nad źródłami i stanem badań (do XIX w.), w: Piotr Muchowski, Maciej Tomal, Rafał Witkowski (red.), Karae Edom: Studia nad historią i kulturą karaimów I Rzeczpospolitej. Poznań, s. 6–142.

Wojciechowski, Marcin (15.02.2011), Nie klęska, lecz korekta wielokulturowości, – Gazeta Wyborcza.

Wróblewska, Urszula (2015), Działalność kulturalno-oświatowa Karaimów w Drugiej Rzeczpospolitej. Białystok: Trans Humana.

Zarzycki, Zdzisław (2010), Wolność religijna w pierwszych polskich konstytucjach do połowy XIX w.. – Studia Prawa Wyznaniowego: 13, s. 25–44.

Ziółkowski, Marek (2000), Przemiany interesów i wartości społeczeństwa polskiego: Teorie, tendencje, interpretacje. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Znaniecki, Florian (1987), „Myśl i rzeczywistość” i inne pisma filozoficzne, Warszawa: PWN.

Znaniecki, Florian, Rzeczywistość kulturowa, w: Jerzy Wocial (red.), „Humanizm i poznanie” i inne pisma filozoficzne. Warszawa: PWN.

Zybertowicz, Andrzej (1995), Przemoc i poznanie: Studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

Pobierz

Opublikowane : 2021-12-30


Abkowicz, M., & Rotengruber, P. (2021). Dylematy integracyjne mniejszości karaimskiej. Almanach Karaimski, 10, 9-28. https://doi.org/10.33229/ak.2021.10.1

Mariola Abkowicz  info@karaimi.org
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Neofilologii, Instytut Orientalistyki, Zakład Polityki Językowej i Badań nad Mniejszościami  Polska
https://orcid.org/0000-0001-6188-5955

Karaimoznawca, pracownik dydaktyczny w Zakładzie Polityki Językowej i Badań nad Mniejszościami Instytutu Orientalistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wydawca i redaktor naczelny historyczno-
-społeczno-kulturalnego kwartalnika karaimskiego „Awazymyz”. Redaktor książek i autor artykułów poświęconych tematyce karaimskiej. Wygłasza wykłady i odczyty na tematy karaimoznawcze na spotkaniach popularnych, popularno-naukowych i naukowych w Polsce i za granicą. Jako przedstawicielka społeczności karaimskiej bierze udział w pracach Komisji Wspólnej Mniejszości Narodowych i Rządu. Przewodnicząca
Zarządu Związku Karaimów Polskich i członek Zarządu Fundacji Karaimskie Dziedzictwo.
Adres do korespondencji: mariola.abkowicz@amu.edu.pl


Przemysław Rotengruber 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Pracownia Performatyki  Polska

Magister sztuki: absolwent Akademii Muzycznej w Poznaniu, klasa kontrabasu (1992); magister filozofii: absolwent Instytutu Filozofii UAM w Poznaniu (1993); doktor nauk o poznaniu i komunikacji ( 1998 ); zatrudniony w Instytucie Kulturoznawstwa UAM (1998); kolokwium habilitacyjne na podstawie rozprawy Dialogowe podstawy etyki gospodarczej na Wydziale Filozofii UKSW w Warszawie (2012). Pełnomocnik rektora UAM ds. potwierdzania efektów uczenia się (2013–2015). Prowadzi bogatą działalność naukową i publicystyczną; opublikował książki: Ideologia, anarchia, etyka. Dyskurs ponowoczesny a dialog ( 2000 ); Perspektywy społecznego porozumienia. Pragmatyka dyskursu władzy ( 2006 ); Dialogowe podstawy etyki gospodarczej (2012; wersja anglojęzyczna 2019); jest autorem ponad stu artykułów naukowych i publicystycznych. Współzałożyciel i wiceprzewodniczący polskiego oddziału European Business Ethics Network ( od września 2015 członek zarządu ); członek Grupy roboczej ds. etyki i standardów odpowiedzialnego prowadzenia biznesu działającej, organu pomocniczego Ministra Rozwoju ( 2015–2017 ); koordynator Regionalnego Ośrodka Debaty Publicznej w Gorzowie Wlkp (2017–2019), twórca i redaktor naczelny „The Journal of Applied Cultural Studies”. Adres do korespondencji: proten@amu.edu.pl.






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Autorzy

Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Almanach karaimski są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.

Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Almanach karaimski udzielają Związkowi Karaimów Polskich niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).

Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.

Użytkownicy

Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych roku w Almanach karaimski pod następującymi warunkami:

  • uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu) oraz samej licencji;
  • bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w  oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.

Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2018 r. prawa autorskie są zastrzeżone.

Inne

Związek Karaimów Polskich zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).

Wersja papierowa czasopisma jest pierwotna.