„Tatarskie sumienie” i świat nauki Część druga omówienia publikacji o Macieju Musie Konopackim

Main Article Content

Adam J. Dubiński

Abstract

Pan Maciej, niestrudzony badacz tatarskich losów, utrzymywał szerokie kontakty z naukowcami. Przedmiotem ich były oczywiście przede wszystkim sprawy tatarskie, lecz nie tylko. A w kręgu nadawców obfitej korespondencji znajdujemy też nazwiska karaimskich badaczy.

Article Details

How to Cite
DUBIŃSKI, Adam J.. „Tatarskie sumienie” i świat nauki. Awazymyz. Pismo historyczno-społeczno-kulturalne Karaimów, [S.l.], v. 27, n. 1 (50), p. 10-17, mar. 2016. ISSN 1733-7585. Available at: <http://czasopisma.karaimi.org/index.php/awazymyz/article/view/67>. Date accessed: 22 sep. 2017.
Section
Przeczytane, obejrzane

References

1 Kitaby (z arab. ‘księga’; wyraz używany również na określenie rękopisu Koranu) to zapisywane alfabetem arabskim teksty stanowiące podstawowe źródło wiedzy religijnej polsko-litewskich Tatarów. Zawierają one m.in. tłumaczenia poszczególnych fragmentów Koranu, objaśnienia do nich, hadisy, czyli opowieści o czynach i wypowiedziach Mahometa, będące podstawą sunny – tradycji Proroka. Zawierano w nich też opisy obowiązków i rytuałów muzułmańskich, opowieści i legendy o treści religijnej lub umoralniającej, a także orientalne opowieści przygodowe, jak również teksty wróżbiarskie.
2 Być może odnosi się to do braku porozumienia z Muzułmańskim Związkiem Religijnym w sprawie sposobu obchodów 300-lecia osadnictwa tatarskiego w roku 1983.
3 F. Steiniger, Bilder von Karaimen und Tataren im Ostland, „Natur Und Folk”, cz. pierwsza, poświęcona Karaimom – t. X, styczeń 1944, s. 39-48; cz. druga, poświęcona Tatarom – t. XII, marzec 1944, s. 78-83.
4 Leon Najman-Mirza Kryczyński, ur. 1887 w Wilnie w tatarskiej rodzinie szlacheckiej herbu Radwan, syn generała Konstantego Kryczyńskiego. Prawnik, historyk i działacz tatarski. W okresie porewolucyjnym działacz narodowo-wyzwoleńczych ruchów na Krymie i w Azerbajdżanie, po roku 1920 w Polsce. Przewodnik i inspirator tatarskiego odrodzenia duchowego, założyciel biblioteki, muzeum i archiwum tatarskiego w Wilnie. Bibliograf, publicysta i autor prac naukowych o Tatarach, w latach 1932–1938 redaktor naczelny czasopisma „Rocznik Tatarski”, członek Polskiego Towarzystwa Orienta-listycznego. Zamordowany przez hitlerowców w 1939 r. razem z przedstawicielami polskiej inteligencji w masowej egzekucji w Piaśnicy k/Wejherowa.
5 Olgierd Najman-Mirza Kryczyński, ur. 1884, brat Leona, również prawnik i działacz tatarski. Uczestnik ruchu narodowo-wyzwoleńczego na Krymie, potem m.in. członek rządu Azerbejdżanu. Od 1920 r. wspólnie z Leonem zaangażowany w działalność społeczno-kulturalną w gminie muzułmańskiej w Wilnie. Od 1933 r. prezes nowo zorganizowanej gminy muzułmańskiej w Warszawie. Członek redakcji „Rocznika Tatarskiego” i „Przeglądu Islamskiego”, a także władz tatarskich organizacji świeckich i religijnych. Aresztowany przez NKWD w 1941 r. w Wilnie, stracony w Gorkim w 1942 r.
6 Stanisław Kryczyński, ur. 1911 w Nowym Sączu, w rodzinie tatarskiej, która przeszła na chrześcijaństwo. Historyk-orientalista, literat. Interesował się swymi korzeniami, szczególnie po poznaniu kuzynów w szóstym pokoleniu, braci Leona i Olgierda Kryczyńskich. Zbierał materiały historyczne na temat Tatarów, a także Karaimów. Publikował artykuły m.in. w „Roczniku Tatarskim”, „Przeglądzie Islamskim” i „Życiu Tatarskim”. Autor monografii Tatarzy litewscy. Próba monografii historyczno-etnograficznej, Warszawa 1938. W latach 1936-1939 stypendysta Narodowej Fundacji Kultury, odbywał staż na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem prof. Ananiasza Zajączkow-skiego. Zmarł na tyfus w 1941 w Łowiczu. Pozostawił wiele niedokończonych prac dotyczących Tatarów.
7 Chodzi o Józefa Sulimowicza (1913–1973), zwanego Sulimem, turkologa i bibliofila, który dla PSB opracował biogramy Leona i Stanisława Kryczyńskich (z tym ostatnim przyjaźnił się w czasie studiów). Biogram Olgierda Kryczyńskiego opracował natomiast prof. Ananiasz Zajączkowski.
8 Praca ta została opublikowana w Turcji pt. Polonya'da Türklerin Etnografya ve Folkloru ile İlgili Bibliografya [Bibliografia dotycząca etnografii i folkloru Turków w Polsce], w: „Türk Folkloru Araştırmaları Yıllığı” (Ankara), 1975 (1976), s. 223-244.
9 Był to temat referatu wygłoszonego przez A. Antonowicza na konferencji dotyczącej zabytków piśmiennictwa starobiałoruskiego w Wilnie w maju 1964 r. pt. К вопросу об отношении лексики китабов к лексике белорусской деловой письменности XV–XVII вв.
10 Tedżwid – arab. tadżwid; sztuka recytowania Koranu, uwzględniająca zasady poprawnej artykulacji głosek i wyrazów oraz odpowiedniego stosowania pauz.
11 Fundamentalne, ponad czterystustronicowe opracowanie A. Antonowicza ukazało się pod tytułem Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система, Вильнюс 1968.
12 M. Konopacki, Piśmiennictwo Tatarów polsko-litewskich w nauce polskiej i obcej, „Przegląd Orientalistyczny”, 1966, nr 3/59, s. 193-204.
13 Tak też się stało. Herbarz rodzin tatarskich Wielkiego Księstwa Litewskiego autorstwa S. Dumina został wydany przez Związek Tatarów Polskich w Gdańsku w 1999 r. i ponownie, w wersji uzupełnionej, w roku 2006.
14 Por. Ž. Būčys, Karaim Collections in Lithuania, w: Seraya Szapszal’s Karaim Collections, Vilnius 2003, s. 15-18.
15 A. Drozd, M. M. Dziekan, T. Majda, Piśmiennictwo i muhiry Tatarów polsko-litewskich, Warszawa 2000, s. 9-10, 49-50, 60, 63.
16 Chodzi o wspominane już wyżej publikacje: Leon-Najman Mirza Kryczyński (25.XI.1887–1939?), „Przegląd Orientalistyczny”, 1968, 1(49), s. 27-36 oraz Les musulmans en Pologne, „Revue des études islamiques”, 1968, XXXVI (36), s. 115-130. Do przygotowania tej ostatniej prof. Reychman namawiał M. Konopackiego w przytoczonej w Profesorowie do Macieja korespondencji kilkukrotnie.
17 A. Dubiński, Заметки о языке литовских татар, „Вопросы Языкознания”, 1972, nr 1, s. 82-88.
18 Szyryńscy herbu Klucz to potomkowie potężnego rodu książęcego z Krymu. Szirinowie byli jednym z czterech najbardziej wpływowych rodów rządzących na Krymie do czasu utworzenia niezależnego chanatu przez Girejów, którzy obejmując tron chański, otrzymali poparcie Szirinów. Jedna z gałęzi tego rodu przeniosła się na Litwę, gdzie z nadań królewskich otrzymała bogate majątki ziemskie. Jednakże według S. Dumina (por. S. Dumin, A. Jakubauskas, G. Sitdykow, Tatarskie biografie. Tatarzy polsko-litewscy w historii i kulturze, Białystok 2012, s. 161-163), litewska linia Szyryńskich wygasła w XVII w. Wiktor Szyryński musiał być zatem potomkiem innego odgałęzienia rodu, być może rosyjskiego wspomnianego przez S. Dziadulewicza.
19 J. Kulwicka-Kamińska, Cz. Łapicz [red.], Tatarzy Wielkiego Księstwa Litewskiego w historii, języku i kulturze, Toruń 2013, s. 27.