Rękopis z archiwum Aleksandra Mardkowicza zawierający przysłowia i maksymy w północno-zachodnim ‎dialekcie języka karaimskiego


Abstrakt

W prywatnym archiwum Aleksandra Mardkowicza (1875–1944), łuckiego działacza społecznego, pisarza i wydawcy, znajduje się niewielki rękopis w północnozachodnim dialekcie języka karaimskiego. Zawiera on osiem przysłów oraz tekst o charakterze dydaktyczno-moralistycznym skopiowany z niezidentyfikowanego źródła. Rękopis został sporządzony prawdopodobnie w początkach lat 30. XX w. przez Rafała Grygulewicza (1905–1992), karaimskiego działacza młodzieżowego z Poniewieża (Panevežys). Artykuł zawiera edycję treści manuskryptu wraz z tłumaczeniem, słowniczkiem i facsimile. Dostarcza również informacji biograficznych o kopiście, jak też o okolicznościach powstania rękopisu.


Słowa kluczowe

dialekt północnozachodni języka karaimskiego; Karaimi w Poniewieżu; Aleksander Mardkowicz; Rafał Grygulewicz; przysłowia karaimskie

Bohak, Gideon. 2013. Rabbanite magical texts in Karaite manuscripts. „Karaite Archives” 1: 17–34.‎

Dubiński, Aleksander. 1976. Poslovicy i pogovorki trakajskich karaimov. RO 38: 117–127. ‎

Firkovičius, Mykolas (ed.). 2000. Šelomonun Mašallary. Ankara.‎

Harviainen, Tapani. 1997. Three Hebrew Primers, the Pronunciation of Hebrew among the Karaims in the Crimea, and ‎Shewa. W: E. Wardini (red.), Built on Solid Rock. Studies in Honour of Professor Ebbe Egede Knudsen on the Occasion ‎of his 65th Birthday April 11th 1997. Oslo: 102–114.‎

Jankowski, Henryk. 2014. Two Karaim religious poems by Isaac ben Abraham Troki. „Karaite Archives” 2: 35–57.‎

Jaroszyńska, Irena. 2016. Z dziejów Karaimów północnolitewskich. „Awazymyz” 4 (53): 4–9.‎

KA 1932 = Karyndas jirakt — dzany juwukt. 1932. KA 2 (4): 27.‎

KA 1933a = Tirliginden Poniewież-dzymatnyn. KA 5: 17; ‎

KA 1933b = Tirliginden Poniewież dzymatnyn. KA 6: 21–22‎

Karaimsko-russko-pol’skij slovar’. Baskakov, N. A., Zajončkovskij, A., Šapšal, S. M. (red.). Moskva 1974.‎

Kowalski, Tadeusz. 1929. Karaimische Texte im Dialekt von Troki. (= Prace Komisji Orjentalistycznej Polskiej ‎Akademji Umiejętności 11). Kraków.‎

Lasker, Daniel J. 2011. The Life and Works of Simhah Isaac Lutski – A Preliminary Intellectual Profile of an Eighteenth-‎Century Volhynian Karaite. W: Shapira, Dan D.Y., Lasker, Daniel J. (red.). Eastern European Karaites in the Last ‎Generations, Jerusalem: 36–56.‎

Mann, Jacob. 1931. Texts and Studies in Jewish History and Literature. Volume II: Karaitica, New York [II wydanie: New ‎York 1972].‎

‎[Mardkowicz, Aleksander]. 1932. Biźnin „ata sezłerimiz”. W: Łuwachłar dert jiłha (5693–5696), Łuck: 17–19. [Przekład ‎na j. polski: A. Mardkowicz. 2014. Słowa naszych przodków. Przeł. A. Sulimowicz. „Awazymyz” 1 (42): 15].‎

‎[Mardkowicz, Aleksander]. 1933. „Azar azar – chudzura turar”. KA 6: 13.‎

‎[Mardkowicz, Aleksander]. 1935. Kart da kartajmahan sezłer. KA 8: 2–7.‎

Mardkowicz, Aleksander. 1935a. Karaj sez bitigi : Słownik karaimski. Karaimisches Wörterbuch. Łuck.‎

Mardkowicz, Aleksander. 1935b. Karaim, jego życie i zwyczaje w przysłowiach ludowych. Łuck.‎

‎[Mardkowicz, Aleksander]. 1936. Garść przysłowi karaimskich. KA 1936: 21a)‎

Mardkowicz (Kokizow), A., 1939. Okruchy ze stołu ojców: (Garść przysłów karaimskich), MK 12 (1937–1938).‎

MK 1936 = Z życia Karaimów w Polsce. 1936. MK 11 (1935–1936): 115.‎

Németh, Michał. 2010. North-Western and Eastern Karaim Features in a Manuscript Found in Łuck. W: Mańczak-‎Wohlfeld, E., Podolak, B. (red.). Studies on the Turkic word. A Festschrift for Professor St. Stachowski on the Occasion ‎of His 80th birthday. Kraków: 75–94.‎

Németh, Michał. 2011. Unknown Lutsk Karaim Letters in Hebrew script (19th–20th Centuries). A Critical Edition (= ‎Studia Turcologica Cracoviensia 12). Kraków.‎

Németh, Michał. 2012. A North-Western Karaim manuscript found in Lutsk. A case of dialect mingling?. SLUIC 129: 139–‎‎162. ‎

Németh, Michał. 2013a. Karaim letters of Jehoszafat Kapłanowski. I. A critical edition. SLUIC 130: 237–257. ‎

Németh, Michał. 2013b. Karaim letters of Jehoszafat Kapłanowski. II. Linguistic analysis. SLUIC 130: 259–276. ‎

Németh, Michał. 2014a. An early North-Western Karaim Bible translation from 1720. Part 1. The Torah. „Karaite ‎Archives” 2: 109–141.‎

Németh, Michał. 2014b. A historical phonology of western Karaim. Alveolars and front labials in the south-western ‎dialect. SLUIC 131: 247–267.‎

Olach, Zsuzsanna. 2012. A Halich Karaim Bible Translation. Uppsala.‎

Olach, Zsuzsanna. 2016. Emergence of a New written Culture: The use of Hebrew script among the Krimchaks and the ‎Karaim. „Acta Orientalia Vilnensia” 13: 61–78.‎

ON 1938 = Janhy hanhala da šarajat. 1938. „Onarmach” 2, artarych aj 5698 [marzec-kwiecień 1938]: 25–26.‎

Rudkowski, Sergiusz. 1931. Korutkan dżuwaherłer. KA 2: 19–20.‎

SO 2015 = Sentencje ojców. 2015. Przełożył Michał Friedman. Kraków.‎

Sulimowicz, Józef. 1968. Mistar i halicko-karaimskie surałar. „Roczniki Biblioteczne” 12: 37–49.‎

UBG = Uwspółcześniona Biblia Gdańska. https://www.bible.com/pl/versions/2149-ubg-uwspolczesniona-biblia-‎gdanska [dostęp: 22.07.2019]‎

Zajączkowski, Ananiasz. 1932. Sufiksy imienne i czasownikowe w języku zachodniokaraimskim (przyczynek do ‎morfologji języków tureckich). Les suffixes nominaux et verbaux dans la langue des Karaïms occidentaux ‎‎(contribution à la morphologie des langues turques). (= Prace Komisji Orjentalistycznej Polskiej Akademji ‎Umiejętności 15). Kraków.‎

Zajączkowski, Ananiasz. 1934. Przekłady Trenów Jeremiasza w narzeczu trocko-karaimskiem. RO 8: 181–192.‎

Pobierz

Opublikowane : 2019-12-30


Sulimowicz-Keruth, A. (2019). Rękopis z archiwum Aleksandra Mardkowicza zawierający przysłowia i maksymy w północno-zachodnim ‎dialekcie języka karaimskiego. Almanach Karaimski, 8, 175-201. https://doi.org/10.33229/ak.2019.8.5

Anna Sulimowicz-Keruth  anna.sulimowicz@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski, Wydział Orientalistyczny, Zakład Turkologii i Ludów Azji Środkowej  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4560-8936

Doktor nauk teologicznych, adiunkt w Zakładzie Turkologii i Ludów Azji Środkowej Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz adiunkt Instytucie Językoznawstwa i Przekładoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Pełni funkcję sekretarza Związku Karaimów Polskich w RP i członka zarządu Fundacji Karaimskie Dziedzictwo, jest członkiem kolegiów redakcyjnych czasopism „Awazymyz” i „Almanach Karaimski”. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół zagadnień dotyczących dziejów i kultury Karaimów, ze szczególnym uwzględnieniem karaimskich społeczności Łucka i Halicza. Jest autorką licznych publikacji z tego zakresu, a także przekładów z literatury karaimskiej. W ramach działalności dydaktycznej prowadzi zajęcia ze współczesnego języka tureckiego i klasycznej literatury tureckiej. Zajmuje się również działalnością translatorską – przełożyła na język polski m.in. powieści laureata literackiej nagrody Nobla, Orhana Pamuka.






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Autorzy

Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Almanach karaimski są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.

Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Almanach karaimski udzielają Związkowi Karaimów Polskich niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).

Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.

Użytkownicy

Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych roku w Almanach karaimski pod następującymi warunkami:

  • uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu) oraz samej licencji;
  • bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w  oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.

Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2018 r. prawa autorskie są zastrzeżone.

Inne

Związek Karaimów Polskich zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).

Wersja papierowa czasopisma jest pierwotna.