Nogajskie przyśpiewki w krymskokaraimskiej medżumie Kyldżyego

  • Gulayhan Aqtay Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Neofilologii, Katedra Studiów Azjatyckich
Słowa kluczowe: nogajskie przyśpiewki, medżuma Kyldżyego, krymskokaraimski

Abstrakt

Celem artykułu jest prezentacja i analiza szesnastu dwuwierszy zwanych čyŋami w karaimskiej medżumie autorstwa Elijahu b. Josefa Kyldżyego z początku XX w. Żadna z tych piosenek nie jest znana ze zbiorów dotąd opublikowanych, choć piosenki te były bardzo popularne wśród wszystkich ludów Krymu posługujących się językami turkijskimi, szczególnie wśród krymskich Tatarów i Nogajów. Jeśli chodzi o Karaimów, 105 čyŋów opublikował Ananiasz Zajączkowski, a 11 Włodzimierz Zajączkowski. Jednak nikt dotąd nie opublikował čyŋów po nogajsku, choć twierdzi się, że to jest typowo krymskotatarski i nogajski gatunek literacki. Artykuł stara się odpowiedzieć na pytanie, czy Kyldży sam ułożył te piosenki, czy dokonał adaptacji językowej znanych mu krymskotatarskich čyŋów na nogajski. Próbuje też pokazać, w jakim stopniu próba przedstawienia čyŋów w języku nogajskim była udana. Piosenki z medżumy Kyldżyego zostały przetłumaczone na polski.

Biogram autora

Gulayhan Aqtay, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Neofilologii, Katedra Studiów Azjatyckich

Adiunkt w Pracowni Studiów Kazachskich Katedry Studiów Azjatyckich Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jej zainteresowania naukowe obejmują kazachoznawstwo i karaimoznawstwo, a zwłaszcza rękopisy krymskokaraimskie. W 2007 obroniła rozprawę doktorską w dziedzinie językoznawstwa orientalnego. W latach 2013–2018 uczestniczyła w projekcie „Wydanie krytyczne Biblii karaimskiej z tłumaczeniem na język angielski” realizowanym z grantu NPRH (nr projektu 11H 12 0312 81).

Adres do korespondencji: akgul@amu.edu.pl

Bibliografia

Aqtay, Gulayhan, Eliyahu Ben Yosef Qılcı’s Anthology of Crimean Karaim and Turkish Literature. Critical Edition with Introduction, Indexes and Facsimile. I, II Volume, İstanbul 2009.

Atuvov Rašid Kurmangalievič, Nogajša-orysša sözlik (tematikalyk) / Nogajsko-russkij slovar’ (tematičeskij) 2005 [bez miejsca wydania i wydawnictwa].

Baskakov, N.A. (red.), Nogajsko-russkij slovar’, Moskva 1963.

Çulha, Tulay, Kırım Karaycasının Katık Mecuması.Metin Sözlük Dizin, Ankara 2015.

Fazyl, Riza, Čyŋlar (na stepnom dialekte). Teksty pesen (na podstawie wydania: Fazıl, Riza. (red.) Maneler ve čyŋlar, Taškent 1975. http://medeniye.org/ru/node/567 dostęp: 10.12.2018).

Jankowski, Henryk, Język krymskotatarski, Warszawa 2000.

Jankowski, Henryk, A Historical-Etymological Dictionary of Pre-Russian Habitation Names of the Crimea, Leiden, Boston 2006.

Januzaqov, Telǵoja (red.), Qazaq tiliniń sózdigi, Almaty 1999.

Mahmut, Enver, Nedret Mahmut, Dobruca Halk Edebiyatı Metinleri, Ankara 1997.

Prik, O. Ja., Očerk grammatiki karaimskogo âzyka (krymskij dialekt), Mahačkala 1976.

Radloff, V. V., Proben der Volkslitteratur der Nördlichen Türkischen Stämme. Theil VII. Mundarten der Krym, St. Petersburg 1896.

Smętek, Dorota, Analiza porównawcza krymskokaraimskich piosenek ludowych, „Almanach Karaimski” 2015, nr 4, s. 33–45.

Sulimowicz, Anna, Motyw myszy w folklorze karaimskim z Krymu, „Almanach Karaimski” 2017, nr 5, s. 171–198.

Syzdykova R., Husain K. (red.), Kazahsko-russkij slovar’, Almaty 2001.

Tietze, Andreas, Tarihi Etimolojik Türkiye Türkcesi Lugatı. Sprachgeschichtliches und etymologisches Wörterbuch der Türkei-Türkischen. Band II F-J, İstanbul 2009.

Useinov, S., Krymskotatarsko-russkij slovar’, Ternopol’ 1994.

Zajączkowski, Ananiasz, Tatarsko-karaimskie piosenki ludowe z Krymu (t. zw. čïŋ), „Rocznik Orjentalistyczny” 1938, nr 14 (1939 [1938]), s. 38-65.

Zajączkowski, Włodzimierz, Z poezji ludowej tatarsko-karaimskiej na Krymie. „Rocznik Orientalistyczny” 1961, nr 24, 2, s. 119–147.

Opublikowane
2018-12-20
Dział
Artykuły