Gminy karaimskie XIX wieku jako dziedzictwo Rzeczpospolitej Obojga Narodów

##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

Petr Kaleta

Abstrakt

W ciągu ostatnich dwóch dekad badania karaimoznawcze nabrały wyraźnego rozmachu. Zaczęły ukazywać się wyspecjalizowane czasopisma naukowe pt. Karaite Archives oraz Almanach Karaimski, zostały wydane niektóre dokumenty karaimskie, ukazały się również ważne monografie, jak np. publikacja Stefana Gąsiorowskiego pt. Karaimi w Koronie i na Litwie w XV−XVIII wieku (Kraków - Budapeszt 2008). Ponadto regularnie ukazuje się kwartalnik karaimski Awazymyz, na którego łamach zamieszczane są artykuły poświęcone historii. Znaczna część prac zajmuje się XIX wiekiem, kiedy to w społeczności karaimskiej doszło do istotnych zmian. Ważny był w owym okresie np. fakt, iż gminy karaimskie na Litwie (z których najliczniejsza znajdowała się Trokach) oraz na Wołyniu (główną była ta w Łucku), wraz z wejściem w skład zaboru rosyjskiego, mogły nawiązać intensywniejsze kontakty z tradycyjnymi gminami karaimskimi na Krymie i w innych częściach Rosji. Odwrotnie zaś karaimska społeczność w Haliczu), po przyłączeniu do Austrii, została odizolowana od swych współplemieńców. W karaimskich gminach w zaborze rosyjskim nastąpiło również stosunkowo szybkie połączenie tożsamości wspólnoty religijnej wyznającej karaimizm z identyfikacją grupy etnicznej, którą obecnie nazywamy Karaimami. W  gminie w Haliczu natomiast, dzięki wspomnianej izolacji, karaimska tożsamość religijna została na długo zachowana przy jednoczesnym przyjmowaniu polskiej tożsamości narodowej. Wspomnienia dawnych swobód Rzeczpospolitej Obojga Narodów pozostały potem przez długi czas w pamięci ludności karaimskiej. W zaborze rosyjskim jeszcze długo wielu Karaimów używało także języka polskiego, dopiero w połowie XIX wieku częściej używano języka rosyjskiego. W Galicji przeciwnie, w drugiej połowie tego stulecia język polski się jeszcze upowszechnił. Kolejną istotną zmianą tożsamości karaimskiej w XIX wieku było jeszcze wyraźniejsze oddalanie od judaizmu, a zbliżenie do tożsamości tureckiej. Na zmiany te wpływ miała działalność kilku znanych postaci karaimskiego pochodzenia, z których jedną z najważniejszych był Abraham Firkowicz.

##plugins.themes.bootstrap3.article.details##

Jak cytować
KALETA, Petr. Gminy karaimskie XIX wieku jako dziedzictwo Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Almanach Karaimski, [S.l.], v. 6, p. 119-134, gru. 2017. ISSN 2353-5466. Dostępny w: <http://czasopisma.karaimi.org/index.php/almanach/article/view/445>. Data dostępu: 25 luty 2018
Dział
Artykuły

Bibliografia

Abkowicz, Mariola. Sulimowicz, Anna. Karaj jołłary – karaimskie drogi. Karaimi w dawnej fotografii. Wrocław: Bitik 2010.

Czacki, Tadeusz. Rozprawa o Żydach i Karaitach. Kraków: Biblioteka Polska 1860.

Gąsiorowski, Stefan. Karaimi w Koronie i na Litwie w XV−XVIII wieku. Kraków – Budapeszt: Wydawnictwo Austeria 2008.

Gmina Karaimska w Haliczu. „Awazymyz“, 2008, nr 1 (18), s. 3-4.

Harviainen, Tapani, Abraham Firkowicz − przeciwstawne portrety bibliofila. W: Mariola Abkowicz, Henryk Jankowski (red.): Karaj kiuńlari. Dziedzictwo Narodu Karaimskiego we współczesnej Europie / Наследие Караимов в Современной Европе / Heritage of Karaims in Present Europe. Warszawa, 19–21.09.2003. Wrocław: Bitik 2004, s. 21−27.

Harviainen, Tapani, The rise of Karaim cultural nationalism as part of the European movement. „Karaite Archives” 2013, vol. 1, s. 45–58.

Huhtala, Liisi. Harviainen, Tapani. Maila Talvio, a Finnish Authoress Visits the Karaims in Lithuania in 1894. „Studia Orientalia” 1997, t. 82, s. 99‒109.

Janusz, Bohdan. Karaici w Polsce. Kraków: Księgarnia Geograficzna „Orbis” 1927.

Mickiewicz, Władysław. Pamiętniki, t. 2. 1862-1870. Warszawa: Gebethner i Wolff 1927 (wznow. Warszawa: Wydawnictwo Iskry 2013).

Németh, Michał. O wpływach polskich na język Karaimów łuckich. „Ling Varia”, rok V (2010), nr 2 (10), s. 199−212.

Pawelec, Mariusz. Okolicznościowy dyplom dla hrabiego Alfreda Potockiego. „Awazymyz”, 2013, nr 3 (40), s. 18−21.

Pawłowicz, Edward. Wspomnienia: Nowogródek, więzienie, wygnanie. Lwów: nakład autora 1887.

Pełczyński, Grzegorz, Karaimi polscy, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk 2004.

Sulimowicz, Anna, Karaimi, W: Pod wspólnym niebem. Narody dawnej Rzeczypospolitej, red. Michał Kopczyński, Wojciech Tygielski, Warszawa: Muzeum Historii Polski 2010, s. 147–160.

Szapszał, H[adży] S[eraja]. Ś. P. Hachan Romuald Kobecki. (Z powodu 25-lecia jego zgonu). „Myśl Karaimska” 1935−1936, z. 11, s. 80−84.

Talko-Hryncewicz, Julian. Karaimi vel Karaici. Zarys antropologiczno-etnograficzny. „Materyały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne”, T. 7, Kraków 1904, s. 44−100.

Zajączkowski, A[naniasz] [rec.]: Juljan Talko-Hryncewicz, Z przeżytych dni (1850−1908), Warszawa 1930. „Myśl Karaimska“, 1935−1936, z. 11, s. 91.

Zajączkowski, Ananiasz, Karaims in Poland. History, language, folklore, science. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1961.